कुंभारी

बीड जिल्ह्याच्या नकाशावर बालाघाटच्या डोंगररांगांमध्ये वसलेले कुंभारी (ता. जि. बीड) हे गाव आज एका नव्या रूपात जगासमोर येत आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार ७२२ लोकसंख्या असलेल्या या गावाची लोकसंख्या आज अंदाजे ८६० आहे. हे छोटेसे गाव केवळ निसर्गसौंदर्यासाठीच नाही, तर ग्रामस्थांच्या अभूतपूर्व जिद्दीसाठी ओळखले जाते.

कुंभारी गावाच्या इतिहासात साठवण तलाव हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे. या तलावाची मंजुरी २००४ सालची होती, मात्र तो पूर्ण होण्यासाठी तब्बल १९ वर्षांची प्रतीक्षा करावी लागली. २०२३ साली हा तलाव पूर्ण झाला. हा तलाव केवळ सरकारी योजनेतून उभा राहिला नाही, तर त्यासाठी ग्रामस्थांनी मोठा लढा दिला होता.

तलावामुळे झालेला कायापालट:
पूर्वी जिथे सोयाबीन हे एकमेव प्रमुख पीक असायचे, तिथे आता मुबलक पाणी उपलब्ध झाल्यामुळे ऊस या नगदी पिकाची लागवड मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. याच तलावातून जवळच असलेल्या नेकनूर गावालाही पाणीपुरवठा केला जातो, ज्यामुळे कुंभारीचे महत्त्व पंचक्रोशीत वाढले आहे.

पुनर्वसनामुळे उपलब्ध सुविधा: तलावाच्या कामामुळे गावाचे करण्यात आलेले पुनर्वसन कुंभारीसाठी वरदान ठरले आहे. आज गावात अनेक आधुनिक सुविधा उपलब्ध आहेत. पुनर्वसनामुळे गावातील रस्ते सुंदर आणि रुंद असून सांडपाण्याची उत्तम व्यवस्था (नाल्या) करण्यात आली आहे.

ग्रामविकास आणि सामाजिक जीवन: गावात आकर्षक ग्रामपंचायत कार्यालय, चावडी आणि प्रवाशांच्या सोयीसाठी बसथांबा बांधण्यात आला आहे. गावात सार्वजनिक स्वच्छतागृहे आणि सुसज्ज स्मशानभूमीची व्यवस्था आहे.

धार्मिक आणि पर्यटन स्थळे: गावाच्या मध्यभागी असलेले हनुमानाचे मंदिर हे ग्रामस्थांच्या श्रद्धेचे स्थान आहे. तसेच, गावातील भवानी आईचे मंदिर हे एक मुख्य प्रेक्षणीय स्थळ असून, या मंदिराचा परिसर अत्यंत निसर्गरम्य आणि शांत आहे, जो पर्यटकांना आणि भाविकांना आकर्षित करतो.

सामाजिक रचना: कुंभारीमध्ये विविध जाती-धर्माचे लोक गुण्यागोविंदाने राहतात. गावात प्रामुख्याने मराठा व बौद्ध समाज असून, त्याखालोखाल मातंग, गोसावी आणि वडार समाज वास्तव्यास आहे. येथील लोक अत्यंत कष्टाळू आहेत. शेती हाच मुख्य उदरनिर्वाह असला तरी, तरुण पिढी आधुनिकतेची कास धरत आहे.

पायाभूत सुविधा: गावात पिण्याच्या पाण्याची उत्तम सोय करण्यात आली आहे. जरी सार्वजनिक बस वाहतुकीची (एस.टी.) काहीशी कमतरता असली, तरी खासगी वाहतूक सुविधेच्या माध्यमातून ग्रामस्थ जिल्हा आणि तालुक्याच्या ठिकाणांशी जोडलेले आहेत.